علل اختلالات بلع در کودکان

علل اختلالات بلع در کودکان

بی‌اشتهایی یا بد غذای کودک یکی از مشکلات جدی تغذیه‌ای است چرا که ممکن است منجر به سوء تغذیه جدی شود. بنابراین باید دانست تنها گرسنگی نیست که کودک را به سوی غذا می‌کشاند و یا فقط سیر بودن موجب دوری از غذا نمی‌شود بلکه عوامل گوناگونی مانند عادت‌های خانواده و آموزش‌هایی که کودک در خانواده فرا گرفته است بر اشتهای کودک تاثیر می‌گذارند.

تغذیه یکی از اساسی ترین نیازهای زیستی انسان بوده است که طی آن مواد غذایی لازم برای تولید انرژی و رشد بافت های بدن تامین می­گردد. تبدیل غذا به مواد قابل جذب به خون طی فرایند گوارش انجام می­شود که بلع را می­توان اولین مرحله­ی این فرایند دانست.

علل اختلالات بلع

علل اختلالات بلع

اختلالات بلع دربرگیرنده مشکلات آماده کردن غذا برای مکیدن، جویدن و یا بلع آن می­باشد. برای نمونه کودکی که قادر به انتقال غذا به دهان خود نیست و یا اینکه نمی تواند لب­های خود را هنگام غذا خوردن به طور کامل ببندد و در نتیجه باعثریزش مواد غذایی از دهانش می­شود دارای مشکل تغذیه می­باشد.

اختلالات بلع که از آن به عنوان دیسفاژی (dysphagia) نام برده می­شود، می­تواند در مراحل مختلف بلع اتفاق بیفتد که این مراحل شامل:

مرحله دهانی (oral stage)

مرحله حلقی (pharyngeal stage)

مرحله مروی (esophageal stage)

می­باشد.

مرحله دهانی : مکیدن، جویدن و انتقال غذا یا مایعات به سمت حلق است.

مرحله حلقی: شامل آغاز بلع، پایین رفتن غذا از گلو، بسته شدن مسیر هوایی برای پیشگیری از وارد شدن مواد غذایی یا مایعات به مسیر هوایی یا آسپیریشن (aspiration) پیشگیری از خفه شدن است.

مرحله مروی: شامل حرکات کرمی شکل در روده و ریخته شدن مواد غذایی از مری به معده است. این مرحله تحت کنترل فرد نیست و به طور غیر ارادی انجام می­شود.

نشانه­ ها و­ علایم اختلالات بلع در کودکان

کودکان دارای اختلالات بلع و تغذیه دارای طیف گسترده­ای از علایم هستند. تمام علایم و نشانه­ ها در تمامی کودکان مشاهده نمی­شود و بسته به نوع مشکل برخی از علایم را نشان می­دهند. این علایم شامل:

·امتناع از خوردن غذا یا مایعات

·مشکل در خوردن مواد غذایی با بافت های مختلف

·طولانی شدن مدت زمان تغذیه

·مشکل در جویدن مواد غذایی

·مشکل در مکیدن شیر مادر یا شیشه شیر

·اق زدن یا سرفه کردن هنگام خوردن غذا

·آبریزش دهانی شدید یا خروج غذا یا مایعات از دهان یا بینی

·کم بودن وزن کودکان نسبت به همسالان

·عدم هماهنگی بین تنفس و خوردن (غذا یا مایعات)

·عفونت­ های تنفسی مکرر

در صورت مشاهده علایم فوق، این کودک باید فوری به آسیب شناس گفتار و زبان (گفتاردرمانگر) ارجاع داده شود. کودک باید مورد ارزیابی عملکرد بلع و تغذیه قرار گرفته و در صورت لزوم با توجه به نتایج ارزیابی های انجام شده اقدامات لازم جهت درمان مشکلات بلع و تغذیه وی صورت پذیرد.

علل اختلالات بلع

علل اختلالات بلع

برخی از عوامل ایجاد کننده یا تشدید کننده مشکلات بلع در کودکان شامل موارد زیر می­باشد :

– شکاف کام یا لب

– مشکلات مربوط به دندان

– بزرگ بودن زبان

– بزرگ بودن لوزه

– تومور یا وجود توده در گلو

– فلج بودن تارهای صوتی

– تاخیر رشد

شیوع:

در گزارشات آماری مختلف، بسته به بیماریهای پزشکی همراه، ویژگی­ها­ی جمعیت مورد مطالعه و ابزارهای تشخیصی مورد استفاده ، شیوع اختلال بلع متفاوت ذکر شده است. به عنوان مثال می­توان به این موارد اشاره کرد که اختلال بلع در۲۹-۶۹ درصد بیماران سکته­ای ، ۲۴-۳۴ درصد بیماران دارای ام اس و نزدیک به ۸۱ درصد افراد مبتلا به پارکینسون اتفاق می­افتد. همچنین مشکلات بلع در نوزادان و خردسالان نیز شایع می­باشد به گونه­ای که ۲۵-۴۰ درصد کودکان نوپا و مدرسه رو به درجات مختلفی به اختلال بلع مبتلا هستند.

نقش آسیب شناس گفتار و زبان (گفتاردرمانگر)

به دلیل نزدیکی اندام های دخیل در بلع با اندام های گفتاری، لازم است گفتار درمانگر به عنوان سرگروه تیم توانبخشی درماناختلالات بلع فعالیت کند. نقش اصلی گفتار درمانگر در اختلال بلع مربوط به حیطه­ی ارزیابی و تشخیص میزان ناتوانی­های عصبی حرکتی ناحیه دهان و حلق و همچنین درمان در قالب رویکرد­های درمانی حسی حرکتی ناحیه دهان و حلق می­باشد.

درمانگاه گفتاردرمانی یکی از محل­ هایی است که می­توان در آنجا با آسیب شناس گفتار و زبان در این باره م******** کرد و از وی کمک خواست. یکی دیگر از مراکز ارایه خدمات گفتاردرمانی بیمارستان­ها می­باشد، جایی که اصولاً گفتار درمانگر باید در ********ی چند تخصصی همراه با سایر متخصصین به درمان اختلالات بلع بپردازد. از جمله بخش های بیمارستانی که گفتار درمان در آن حضور داردNICU است که به ارزیابی و تشخیص و همچنین درمان اختلال بلع در نوزادان می­پردازد. اغلب نوزادان بستری در بخشNICU ، نوزادان نارس هستند، یعنی تولدیافتگان قبل از ۳۷ هفتگی و نوزادان با وزن کمتر از ۲۵۰۰ گرم می­باشند.

اغلب با شکایت مادران این نوزادان درباره مکیدن ضعیف آن ها رو برو می­شویم. مکیدن ضعیف این نوزادان منجر به کند شدن هرچه بیشتر وزن­گیری این نوزادان و درنتیجه اختلال رشد آن­ها می­شود. گفتاردرمانگر با انجام تکنیک­های تسهیلی، رفلکس مکیدن نوزادان را تقویت می­کند و همچنین با ارائه تحریکات و ماساژ­هایی تخصصی و حساب شده منجر به افزایش خون­رسانی به آن نواحی از بدن و بهبود عمل بلع در آن­ها می شود که این خود سبب افزایش وزن­گیری کودک می­شود.

ارزیابی:

ارزیابی شامل تاریخچه گیری و معاینات فیزیکی است. پس از ثبت مشخصات بیمار اطلاعاتی درمورد بیماری­های کودک گرفته می­شود، همچنین اطلاعاتی در زمینه علائم دیسفاژی و زمان شروع آنها، مثلاً وجود درد در حین بلع، وجود آسپیراسیون، وضعیت سرفه و گلو صاف کردن بیمار، کیفیت آواسازی بیمار، مدت زمان لازم برای بلع حلقی، وضعیت جویدن، نوع ماده غذایی مصرفی بیمار باید گرفته شود، علاوه بر این­ها قدرت رفلکس Gag ، تغییرات وزن بیمار، داروهای مصرفی رانیز باید در نظر گرفت.

در ارزیابی بیمار همچنین می­بایست وضعیت فیزیکی بیمار مانند کنترل تنه، سر و گردن و معاینه اعصاب مغزی و دامنه حرکات و قدرت و عملکرد عضلات دخیل در بلع و رفلکس های دهانی، معاینه و بررسی شود. همینطور وضعیت لثه و دندان­های بیمار و بهداشت دهان را نباید از نظر دور داشت.

بررسی وجود یا عدم وجود آسپیراسیون شاید مهم­ترین و حیاتی­ترین کار در ارزیابی بیماران مبتلا به دیسفاژی باشد. یکی از دقیق­ترین روش­ها جهت بررسی این وضعیت انجام عمل بلع باریوم در اتاق رادیولوژی، معاینه از طریق فلوروسکوپی می­باشد.

در هنگام ارزیابی باید به جنبه­های روحی – روانی بیمار نیز توجه کرد.

آسیب شناس گفتار و زبان آموزش دیده می­تواند ارزیابی کاملی از تغذیه و بلع انجام دهد و برنامه درمانی مناسب و مطلوبی را طرح ریزی نماید.

نقش آسیب شناس گفتار و زبان در ارزیابی دیسفاژی:

۱٫ گرفتن یک تاریخچه دقیق از وضعیت­های پزشکی و علائم اختلال

۲٫ مشاهده توانایی و حرکت عضلات مرتبط با بلع و ارزیابی آن­ها

۳٫ مشاهده وضعیت، رفتار و حرکات دهان در حین خوردن و آشامیدن

۴٫ ارزیابی بلع به کمک آزمون­های اختصاصی

درمان:

از آنجائیکه دیسفاژی تقریباَ تمامی ابعاد سلامتی فرد را تحت تأثیر قرار می­دهد بنا براین تیم درمانی شامل پزشک عمومی، متخصص گوش و حلق و بینی ، آسیب شناس گفتار و زبان ، متخصص گوارش، متخصص مغز و اعصاب، رادیولوژیست، متخصصتغذیه، روانپزشک ، متخصص ریه و سیستم تنفس، دندانپزشک و جراح عمومی است.

درمان اختلال بلع را می توان در ۳ مقوله­ی درمان رفتاری(که توسط گفتار درمانگر انجام می شود)، دارویی و جراحی طبقه بندی کرد. بنابراین درمان دیسفاژی گاهی با روش­های گفتاردرمانی و گاه از طریق جراحی و یا دارو انجام می­شود. گاهی نیز به ترکیبی از سه روش نیاز است.

بلع در نوزادان یک عمل فیزیولژیک است که خود­به­خود انجام می­شود و نیاز به یادگیری ندارد، بنابراین اگر دستگاه تغذیه­ای نوزاد مشکلی نداشته باشد، اختلال بلع با کمترین دخالت درمانی و با تحریک صحیح، به جریان طبیعی بلع هدایت خواهد شد. رفع مشکل بلع در نوزادی علاوه بر اینکه مشکلات تغذیه کودک را در آن هنگام مرتفع می­کند، احتمالا نقش موثری در تکامل حسی دستگاه گفتار و پیشگیری از بروز اختلال گفتار در آینده خواهد داشت.

نشریه اینترنتی زندگی کودکان


پاسخ دهید