«گوتنبرگ » و تاریخچه صنعت چاپ – قسمت اول

« گوتنبرگ » و تاریخچه صنعت چاپ – قسمت اول

آیا واقعاً « گوتنبرگ » ( Gutenberg )چاپ را اختراع کرد ؟ وقتی بدانیم که چندین کشور اروپایی مدعی اختراع چاپ هستند ، پرسیدن چنین سوالی زیاد هم عجیب نیست . در قرن پانزدهم ، افراد زیادی به دنبال راهی بودند تا به صورت مکانیکی ، سریع و با کمترین هزینه ، از روی یک کتاب چندین نسخه تهیه کنند . با وجود این ، شکی نیست که گوتنبرگ مخترع حروف سربی الفبا ، ضروری ترین ابزار برای اختراع چاپ بود . این حروف ، جدا از یکدیگر بوده و از هر یک از آنها ، می توانستند چندین بار و برای چاپ صفحات مختلف یک کتاب استفاده کنند .

صنعت چاپ با وجود تکامل مختصر و بهینه سازیهایی که در آن صورت گرفت ، به مدت قرنها تفاوت چندانی با شکل اولیه آن نداشت . از قرن بیستم به بعد یک انقلاب واقعی در صنعت چاپ روی داد که کلیه تکنیک های مورد استفاده آن را زیر و رو کرد . در اینجا ماجرای « گوتنبرگ » و تاریخچه صنعت چاپ – قسمت اول را تقدیم حضورتان می کنم ؛ قسمت دوم و سوم این ماجرا را  به زودی آماده و منتشر خواهم کرد . امیدوارم مورد توجه شما قرار بگیرد .

1 - گوتنبرگ

1 – گوتنبرگ

اولین کتاب ها

اولین کتابها کم یاب و گران قیمت بودند زیرا یکی یکی و با دست کپی می شدند به همین دلیل به آنها « دستنویس » می گفتند ؛ کاری که زمان زیادی می برد و همین ، باعث بالا بودن قیمت نهایی آن می شد . به همین خاطر فقط ثروتمندان قادر به خ******** کتاب بودند .

از قرن سیزدهم به بعد ، تقاضای خرید کتاب افزایش چشمگیری یافت . اولین متقاضیان آن دانشجویان بودند که تعدادشان در سرتاسر اروپا به شدت افزایش یافته بود ، و همچنین ساکنین شهرهایی که در اوج پیشرفت و ترقی اقتصادی بوده و تقریباً همگی از طبقه سرمایه دار و تجار بودند . هر روز به تعداد کارگاه های کپی کتاب افزوده می شد ولی این روش بسیار کند ، و قیمت کتاب برای اکثر خوانندگان هنوز بسیار گران بود .

2 - یک کارگاه کپی کتاب

2 – یک کارگاه کپی کتاب

در قرن پانزدهم، زمانی که تعداد بیشتری از مردم مخصوصاً در شهرها خواندن و نوشتن یاد گرفته بودند ، نیاز به سرعت بخشیدن به تولید کتاب ارزان قیمت به شدت احساس شد . به همین دلیل جستجو برای اختراع روش « چاپ مکانیکی » در چندین شهر به صورت هم زمان آغاز شد . هدف اصلی این اختراع برای اولین چاپخانه ها روشن بود ، و آن ارائه کتابهای ارزان قیمت به خوانندگانی بود که هر روز به تعدادشان افزوده می شد .

اولین محصولات نوشته شده به صورت مکانیکی

ابزار مکانیکی نوشتن البته به صورت ابتدایی ترین نوع آن مدتها بود که وجود داشت ولی فقط برای چند حرف الفبای مشخص به اندازه یک یا دو کلمه ، مانند علامت هایی که سفالگران و تولیدکنندگان آجر روی محصولاتشان می زدند . در کشور چین مدتها بود که برای چاپ طرح های یکسان و تکراری از مهرهای چوبی کنده کاری شده استفاده می کردند .

3 - گوتنبرگ و تاریخچه صنعت چاپ

3 – گوتنبرگ و تاریخچه صنعت چاپ

در قرن چهاردهم نیز در کشور کره هنر نوشتن با اتصال حروف برنزی به یکدیگر اختراع شد ولی به نظر می رسد که اروپاییان از از این هنرها اطلاعی نداشتند ؛ بنابراین می توان گفت که آنها در قرن پانزدهم ، صنعت چاپ را دوباره اختراع کرده اند .

چاپ با استفاده از حروف چوبی

در قرن چهاردهم از اشکال کنده کاری شده روی چوب جهت انتقال آن اشکال به روی پارچه استفاده می شد . به احتمال زیاد ایده چاپ روی کاغذ با استفاده از حروف الفبای کنده کاری شده روی چوب از همین جا ناشی شده است . اوائل قرن پانزدهم جهت چاپ تصاویر مذهبی از این تکنیک استفاده می شد . پس از آن به فکر کنده کاری یک متن کوتاه مثلاً چند کلمه در شرح تصویر مذکور روی چوب افتادند درست به همان روشی که تصاویر را روی چوب کنده کاری می کردند .

4 - چاپ با مهر چوبی روی پارچه

4 – چاپ با مهر چوبی روی پارچه

با وجد این نمی توان رابطه واقعی بین چاپ با حروف چوبی و صنعت چاپ پیدا کرد زیرا در اینجا صحبت از بهبود بخشیدن یک روش قدیمی نیست بلکه هدف ، ختراع و ابداع یک روش جدید است . بنابراین موفقیت چاپ مکانیکی ، به اختراع ابزاری بستگی دارد که بتوان بارها از آن استفاده کرد ؛ باید راهی برای ساختن حروف متحرک و بادوامی پیدا کرد که بتوان هر چه بیشتر از آنها استفاده کرد . . . و این ، اختراع گوتنبرگ بود .

دوران جوانی گوتنبرگ

اطلاعات زیادی از زندگی گوتنبرگ در دست نیست زیرا اسناد مکتوب بسیار اندکی در این مورد به دست ما رسیده است . نام واقعی او « یوهان گنزفلش زور لدن زوم گوتنبرگ » ( Johann Gensfleich zur Laden zum Gutenberg ) است و در حدود سال ۱۳۹۷ میلادی در نزدیکی شهر بزرگ تجاری و صنعتی « ماینس » ( Mayence ) در سواحل رودخانه « راین » ( Rhin ) در آلمان به دنیا آمد .

5 - شهر ماینس زادگاه گوتنبرگ

5 – شهر ماینس زادگاه گوتنبرگ

او در یک خانواده اشرافی و ثروتمند بزرگ شد ؛ خانواده وی صاحب املاک متعددی بودند . پدر وی حسابدار شهرداری بود که در آن زمان مقام بسیار مهمی به شمار می آمد . گوتنبرگ یک برادر و دو خواهر داشت که همگی از او بزرگتر بودند . مانند همه پسرهایی که در چنین خانواده ای بزرگ می شدند می توان حدس زد که او نیز تحصیلات عمومی مخصوصاً ادبیات و الهیات ، و نه تحصیلات فنی را دنبال کرده است .

آشوبهایی که در سالهای ۱۴۲۸ – ۱۴۳۰ شهر محل اقامت گوتنبرگ را فرا گرفت اشراف زاده های زیادی از جمله او و برادرش را وادار به جلای وطن کرد . در حالی که برادرش به محض اینکه امکانش مهیا شد به زادگاه خود بازگشت ولی گوتنبرگ حدود ۲۰ سال دور از زادگاهش زندگی کرد . ممکن است تمام این سالهای تبعید را در شهر « استراسبورگ » ( Strasbourg ) به سر برده باشد . چون دیگر هیچ درآمدی نداشت ، برای گذران زندگی به حرفه زرگری روی آورد و مهارت هایی نیز در این زمینه کسب کرد ، کاری که به خاطر موقعیت خانوادگی اش تا وقتی که در زادگاهش بود نمی توانست انجام دهد .

در سال ۱۴۳۶ به همراه ۳ شریک ، اولین شرکت خود را تاسیس کرد . کار این شرکت صیقل دادن سنگ های قیمتی یا نیمه قیمتی ، و ساختن آینه برای مراسم زیارت های مذهبی بود . این شراکت تا سال ۱۴۳۹ ادامه داشت .

6 - گوتنبرگ و تاریخچه صنعت چاپ

6 – گوتنبرگ و تاریخچه صنعت چاپ

گوتنبرگ مخترع

گوتنبرگ ضمن فعالیت هایی که داشت همواره به دنبال راهی برای تکثیر مکانیکی کتاب بود . به نظر می رسد که او یک دستگاه پرس و حروف الفبای چوبی در اختیار داشت که نتیجه خوبی از آنها به دست نمی آورد . وی مبالغ بسیار زیادی را برای پیدا کردن یک فلز مناسب برای ساختن حروف الفبا هزینه کرد . جستجوها در این زمینه به صورت بسیار محرمانه ای دنبال می شد زیرا طمع کاران زیادی به دنبال نتایج آن بودند . با وجود همه اینها ، چیزی که هیچ شک و تردیدی در آن نیست ، این است که گوتنبرگ « تکنیک حروفچینی » یعنی هنر نوشتن با حروف متحرک را ابداع کرد . این مهم ترین نوآوری در زمینه تکنیک هایی بود که به تولد صنعت چاپ منتهی شدند .

پس از چند سال به دلایلی کاملاً ناشناخته ، گوتنبرگ به زادگاهش شهر ماینس بازگشت . او با یک باکدار به نام « فاست » ( Fust ) شریک شد که هزینه ساخت ابزار و حروف فلزی مورد نیاز ، خرید پوست ( جهت نوشتن روی آن ) ، خرید کاغذ و جوهر را تامین کرد . همه اینها باید امکان آخرین اصلاحات نهایی که به چاپ اولین کتابها برای فروش منتهی می شد را به آنان می داد .

7 - انجیل 42 خطی اولین کتاب چاپ شده

7 – انجیل ۴۲ خطی اولین کتاب چاپ شده

در سال ۱۴۵۵ گوتنبرگ که هنوز با آقای فاست شریک بود به همراه یکی از کارگرانش به نام « شوفر » ( Schoeffer ) یک نسخه از کتاب انجیل را در شهر ماینس به چاپ رساند که طبق گفته تاریخ نویسان ، اولین کتاب چاپ شده تحت عنوان « انجیل ۴۲ خطی » می باشد . در همین زمان ، آقای فاست که گوتنبرگ را متهم به رعایت نکردن مفاد قراردادشان کرده بود ، علیه او شکایت کرد . دو سال بعد ، فاست در حالی که از گوتنبرگ جدا شده ولی هنوز به همکاری خود با شوفر ادامه می داد ، اولین کتاب خود یعنی کتاب « مزامیر ماینس » که شامل دعاهای مذهبی بود را به چاپ رساند . بلافاصله کارگاه آنها شروع به چاپ کتاب به صورت سری کرد .

8 - موزه گوتنبرگ در شهر ماینس

8 – موزه گوتنبرگ در شهر ماینس

9 - موزه گوتنبرگ در شهر ماینس

9 – موزه گوتنبرگ در شهر ماینس

10 - موزه گوتنبرگ در شهر ماینس

10 – موزه گوتنبرگ در شهر ماینس

اطلاعات زیادی در باره مرگ گوتنبرگ در دست نیست ؛ حتی محل آرامگاه او مشخص نیست . در سال ۱۴۶۵ اسقف اعظم ماینس به او عنوان نجیب زادگی داد . وی در سال ۱۴۶۸ و بدون وارث چشم از جهان فرو بست . اگر همانطور که بعضی ها ادعا می کنند گوتنبرگ ، چاپ را اختراع نکرده باشد ، در اینکه حروف الفبای متحرک و تکنیک حروفچینی که بدون آنها صنعت چاپ متولد نمی شد را اختراع کرده است هیچ شکی نیست . در شهر ماینس آلمان ( زادگاه گوتنبرگ ) موزه ای به وی اختصاص داده شده است .

عنوان اصلی :  Gutenberg , ou l’aventure  de l’imprimerie

منبع :  www.iletaitunehistoire.com

نشریه اینترنتی زندگی کودکان

 


پاسخ دهید