« گوتنبرگ » و تاریخچه صنعت چاپ – قسمت دوم

« گوتنبرگ » و تاریخچه صنعت چاپ – قسمت دوم

اگر « گوتنبرگ » و تاریخچه صنعت چاپ – قسمت اول را مطالعه کرده باشید حتماً می دانید که کشورهای اروپایی بسیاری مدعی اختراع چاپ هستند ولی صنعت چاپ بیش از یک قرن قبل از اختراع آن در اروپا ، در چین و کره پایه ریزی شده بود ؛ و اگر بعضی ها گوتنبرگ را مخترع چاپ نمی دانند ، نمی توانند انکار کنند که او مخترع حروف سربی الفبا ، ضروری ترین ابزار برای اختراع چاپ بود .

در قسمت اول تا آنجایی که منابع موجود به ما اجازه دادند سعی کردیم با زندگی گوتنبرگ آشنا شویم ؛ در « گوتنبرگ » و تاریخچه صنعت چاپ – قسمت دوم و سوم بیشتر به تاریخچه و روند پیشرفت صنعت چاپ در طی قرون خواهیم پرداخت .

1 - گوتنبرگ

1 – گوتنبرگ

حروف چاپی

ساختن حروف الفبای چاپ ، در عین حال که یک کار فنی و تکنیکی بود ، یک کار هنری نیز به شمار می آمد ، مانند کار زرگرها که جواهرات و سکه می سازند . در واقع تجربه آنان به آنها اجازه می داد تا بهترین تکنیک تراش برای قالب گیری ، و بهترین و مناسب ترین آلیاژ فلز برای ذوب و ریخته گری حروف را انتخاب کنند . گذشته از این ، از همین حوزه فعالیت ها بود که اولین صنعت گران چاپ کتاب پدیدار شدند .

در اختیار داشتن حروف متحرک کافی نیست . باید بتوان آنها را با دقت و قدرت کنار هم چید تا هنگام چاپ از جای خودشان تکان نخورند ، که با نظم در یک خط بمانند و بدین ترتیب یک صفحه مرتب و تمیز چاپ کنند ؛ به همین دلیل ضخامت و ارتفاع همه حروف باید دقیقاً یکسان باشد .

برای نوشتن یک متن ، باید حروفی که کلمات را تشکیل می دهند را داخل وسیله مخصوص این کار ، در یک خط و کنار هم چید ؛ گنجاندن یک فضای خالی بین کلمات برای جدا کردن آنها از یکدیگر را نباید فراموش کرد . سپس باید کلمات را به یکدیگر فشرد تا یک خط ساخته شود ؛ پس از آن باید خطوط را به یکدیگر فشرد تا یک صفحه تشکیل شود . در پایان همه اینها روی « لوح فرم بندی » ( Galee ) قسمت مسطح و ثابت دستگاه پرس ، خیلی محکم به هم فشرده می شوند .

2 - وسایل مخصوص حروفچینی

2 – وسایل مخصوص حروفچینی

3 - حروفچینی

3 – حروفچینی

جوهر و کاغذ

هدف چاپخانه ها تولید هر چه سریعتر و بیشتر کتاب بود . برای این کار ، پوست حیوانات که تا آن زمان از آن استفاده می شد مناسب نبود . باید چیز بهتری جایگزین آن می شد تا هم چاپ روی آن زیباتر و بهتر ، و هم تولید آن آسانتر و سریعتر باشد . کاغذ به خوبی به این تقاضا پاسخ می داد و چون هنگام چاپ ، کمی از جوهر به خوردش می رفت نتیجه بسیار عالی و بهتری از چاپ ، روی آن حاصل می شد . فراوانی کاغذ ، شرط نهایی پیشرفت صنعت چاپ بود .

کاغذ در کشور چین اختراع شد و توسط تاجرین و مسافرین عرب به کشورهای غربی انتقال یافت . در قرن دوازدهم ، « آسیاب کاغذ » در اسپانیا وجود داشت که به مرور زمان به ایتالیا و جنوب فرانسه نیز راه پیدا کرد .

کاغذ به عادی ترین و رایج ترین ماده اولیه چاپ تبدیل شد زیرا در زمان گوتنبرگ ، کاشت شاهدانه و کتان که مواد اولیه تولید کاغذ بودند ، بسیار رایج بود . گذشته از آن تا آن زمان ، چاپخانه ها از جوهری استفاده می کردند که برای ساختن آن از آب استفاده شده بود و در نتیجه روی حروف فلزی نمی ماند و سر می خورد و می چکید ؛ ولی بالاخره جوهر چربی ساخته شد که هنگام چاپ به اطراف پخش نمی شد .

4 - یکی از اولین دستگاههای چاپ

4 – یکی از اولین دستگاههای چاپ

روش کار بدین ترتیب بود : ابتدا باید صفحه ای که حروف فلزی را روی آن چیده و آنها را خوب به هم فشرده اند را کاملاً صاف روی لوح فرم بندی قرار می دادند و سپس تمام سطح آن را جوهر می مالیدند . کارگر ، یک ورق کاغذ را روی سطح حروف قرار می داد ؛ و با یک حرکت ، دستگاه پرس روی ورق کاغذ قرار می گرفت و آن را به روی حروف فلزی فشار می داد . جوهر باعث می شد که اثر حروف فلزی روی یک طرف کاغذ چاپ شود . برای چاپ روی طرف دیگر کاغذ ، باید همه این مراحل تکرار می شد . وقتی هر دو طرف کاغذها چاپ شد ، آنها را به صحاف تحویل می دادند تا آنها را تا کرده ، دوخته و سپس جلد کند .

پراکندگی چاپخانه ها در سرتاسر دنیا

وقتی کلیه تکنیک های مورد نیاز چاپ ، اختراع و تکمیل شدند ، اکنون می بایست کارآیی آنها مخصوصاً سرعت پرس کردن را تا جایی که ممکن بود بالا می بردند . باید متذکر شد که کلیه تکنیک های چاپ طی ده سال ( ۱۴۴۰ – ۱۴۵۰ ) اختراع و تکمیل شدند ؛ طی ۲۰ سال پس از آن ، سرتاسر اروپا پر از چاپخانه شد .

فایده و کارآیی صنعت چاپ بی شک دلیل اصلی پراکندگی سریع آن در کشورهای اروپایی بود ، اما جنگ هم در این میان نقش مهمی ایفا کرد . در واقع ، تسخیر و غارت شهر « ماینس » ( Mayence ) در سال ۱۴۶۲ باعث شد که کارگران حروفچین این شهر برای ادامه شغل خود از آنجا نقل مکان کرده و در سرتاسر اروپا پراکنده شوند .

5 - نیکلاس جنسون

5 – نیکلاس جنسون

چاپخانه های متعددی در شهرهای مختلف اروپا تاسیس شدند : در سال ۱۴۶۶ در شهر « بولوین » ( Bologne ) ؛ در سال ۱۴۶۷ در « بیل » ( Bale ) ؛و در سال ۱۴۷۰ در « اوگزبورگ » ( Augsbourg ) ، « نورمبرگ » ( Nuremberg ) ،« رم » ( Rome ) و سپس در « ونیز » ( Venise ) . . . و این ، مقصد « نیکلاس جنسون » ( Nicolas Jenson ) اولین حروفچین فرانسوی و سازنده سکه شاه « چارلز هفتم » ( Charles VII ) بود .

6 - سکه شاه چارلز هفتم

6 – سکه شاه چارلز هفتم

فرانسه به سرعت صنعت چاپ را پذیرفت . یکی از پروفسورهای دانشگاه پاریس به نام « گیوم فیشه » ( Guillaume Fichet ) تصمیم گرفت ۳ کارگر حروفچین را از کشورهای آلمانی تبار به فرانسه آورده و در آتلیه ای در « سوربن » ( Sorbonne ) مستقر کند . آنها تصمیم گرفتند که حروف الفبا را به شکل گرد ، خیلی شیک و خوانا ریخته گری کنند . در یکی از اولین کتابهایی که در این آتلیه چاپ شد ، فیشه در ستایش گوتنبرگ چنین گفت : « او حروف الفبا را حکاکی کرد که به کمک آنها ، همه سخنانی که به زبان آورده می شود و همچنین افکار را می توان نوشت ، منتقل کرد و برای استفاده آیندگان حفظ کرد . » در ابتدا کتابفروشی هایی که کتابهای دستنویس می فروخنمد از ترس شکست خوردن تجارتشان و وزشکست شدن ، استقبال گرمی از چاپخانه ها نکردند . اما چاپخانه دارها موفق به کسب حمایت پادشاه وقت فرانسه « لویی یازدهم » ( Louis XI ) که پس از پشت سر گذاشتن مشکلات بزرگ سیاسی و ********ی ابتدای دوران سلطنتش ، اکنون به اختراعات جدید علاقه مند شده بود ، شدند . تقریباً همزمان با پاریس ، صنعت چاپ در شهر « لیون » ( Lyon ) نیز رشد و پیشرفت خوبی داشت . جایی که در سال ۱۴۷۸ اولین کتاب به زبان فرانسه توسط آقای « هوز » ( Husz ) به چاپ رسید . برای چاپ تصاویر این کتاب از روش چاپ چوبی استفاده شده بود .

7 - اولین کتاب چاپ شده به زبان فرانسه

7 – اولین کتاب چاپ شده به زبان فرانسه

اولین کتابهایی که قبل از سال ۱۵۰۰ میلادی به چاپ رسیدند ، بسیار شبیه کتابهای دستنویس بودند . از فاصله دور ، تشخیص یک « انجیل ۴۲ خطی » چاپ شده و یک انجیل دستنویس در همان دوران که به دقت کپی شده و در هر دو ، از حروف « گوتیک » (  Gothique ) استفاده شده ، غیرممکن بود . در هر دو حالت ، متن در دو ستون و به خط سیاه نوشته می شد ؛ تذهیب کاری صفحات نیز یا با دست رنگ آمیزی می شد ، یا با استفاده از تکنیک چاپ چوبی ، چاپ شده و سپس با دست رنگ آمیزی می شدند . اما به زودی کتابهای چاپی در مقایسه با کتابهای دستنویس قرون وسطی تغییرات چشمگیری کردند . نوآوری ها آغاز شده بود ؛ بعضی از آنها هنوز هم در صنعت چاپ مورد استفاده قرار می گیرند .

ملیله کاری

تولیدکنندگان کاغذ ، به کمک « ملیله کاری » ( Filigrane ) آرم تجاری خود و مبدا کاغذشان را روی آنها درج می کردند . با خم کردن یک سیم برنجی ، طرح و شکل مورد نظر خود را ساخته و آن را روی خمیر کاغذی که در حال خشک شدن بود قرار می دادند ؛ وقتی کاغذ ، خشک می شد ، ردی از آن علامت روی کاغذ باقی می ماند .

8 - گوتنبرگ و تاریخچه صنعت چاپ

8 – گوتنبرگ و تاریخچه صنعت چاپ

شماره گذاری صفحات

یکی از اتفاقات مهم تاریخ چاپ کتاب ، شماره گذاری صفحات آن است . در ابتدا ، این کار بیشتر برای راهنمایی و کمک به صحافان انجام می شد تا اشتباهاً صفحات کتاب را جابجا صحافی نکنند . فایده دیگری که این کار برای خوانندگان کتابها داشت این بود که آنها می توانستند خیلی راحت و بی دردسر یکدیگر را به قسمت خاصی از متن کتاب ارجاع دهند . آنها می توانستند در باره قسمتی از کتاب صحبت کنند بدون آنکه مجبور باشند کلمه به کلمه آن قسمت را کپی کنند زیرا می توانستند محل دقیق آن در متن کتاب را به مخاطب خود اعلام کنند .

صفحه عنوان و مشخصات ناشر

ناشرین ، بالاخره و بویژه ، صفحه عنوان کتاب را ابداع کردند . این صفحه که به نظر ما بسیار عادی و پیش پا افتاده می آید ، در اولین کتابهای دستنویس وجود نداشت . عنوان این کتابها اگر نوشته می شد ، در واقع اولین خط از متن کتاب بود . ناشرین ، این صفحه را برای شناساندن عنوان کتاب ، مختصری از متن آن ، و همینطور ارائه اطلاعات تجاری از قبیل نام ناشر ، شهر و تاریخ انتشار کتاب به خوانندگان ابداع کردند .

9 - گوتنبرگ و تاریخچه صنعت چاپ

9 – گوتنبرگ و تاریخچه صنعت چاپ

صنعت چاپ کتاب

چاپخانه های سیار یه سرعت به چاپخانه های ثابت تغییر شکل دادند تا بتوانند برای انجام یک کار متنوع تر و سریع تر ، از دستگاه ها و ماشین آلات بیشتری استفاده کنند . صنعت چاپ کتاب از همان آغاز به سرمایه کلان و قابل توجهی برای تهیه ماشین آلات مورد نیاز از قبیل دستگاه چاپ و غیره ، و بویژه حروف چاپ ، احتیاج داشت . قیمت کاغذ را که در آن زمان بسیار گرانتر از امروز بود ( تقریباً دو سوم بهای کتاب ) نیز باید به این فهرست اضافه کرد . چاپخانه دار قبل از اینکه بتواند به مرور زمان کتابهایی را که چاپ کرده است به فروش برساند ، باید بهای همه مواد و وسایل مورد نیازش را بپردازد .

مانند بسیاری از اجناس آن زمان ، کتاب هم در همان محلی که تولید می شد یعنی چاپخانه ها به فروش می رسید ؛ و همینطور در بازارها و اجتماعات تجاری بزرگ که از جمله در شهرهای « فرانکفورت » ( Francfort ) و « لیون » برگزار می شد .

10 - گوتنبرگ و تاریخچه صنعت چاپ

10 – گوتنبرگ و تاریخچه صنعت چاپ

صنعت چاپ ، اولین صنعتی بود که صاحب « بخش ویژه توزیع » محصولات خود شد . ناشرین ، قسمتی از تولیدات خود را از طریق مکاتبه ، مبادله می کردند . این سازماندهی تجاری که سفرهای بسیار ، حسابداری و مکاتبات دقیقی را ایجاب می کرد ، باعث می شد که در عین بازگشت سرمایه ای که در این راه هزینه شده بود ، انبار کتابفروشی ها سریعتر خالی شده و تنوع آثار ارائه شده آنان به مشتریان نیز بیشتر شود .

عنوان اصلی :  Gutenberg , ou l’aventure de l’imprimerie

منبع :  www.iletaitunehistoire.com

نشریه اینترنتی زندگی کودکان


پاسخ دهید